Auteur: Kees Verheul
Titel: Een jongen met vier benen
Jaar: 1982
Uitgever: Amsterdam: Querido
Omvang: 210 pagina’s

De auteur

Kees Verheul is geboren in 1940, publiceerde een aantal essaybundels en werken over Rusland. Een jongen met vier benen was zijn eerste roman. Inmiddels werkt hij aan een serie romans.

Het verhaal

Een jongen met vier benen is een roman over de jeugd van de schrijver. Hij probeert gebeurtenissen en de bijbehorende gevoelens zo goed mogelijk te reproduceren. Het bestaat uit 4 delen, in chronologische volgorde. In elk deel komt een belangrijke vriendschap aan de orde. Bennie is de eerste speelkameraad, waarmee de hoofdpersoon weinig praat, maar veel plezier beleeft. Met een nieuwe jongen op school sluit de hoofdpersoon een innige vriendschap, maar door het standsverschil gaat dit uiteindelijk mis. In het laatste deel komt de vriendschap met meneer Prinsen aan bod: de vader van een schoolvriendinnetje, waarmee de hoofdpersoon een aantal jaren een relatie heeft, inclusief seksuele aspecten.

De jongen

De hoofdpersoon is een gevoelige jongen, die opgroeit in een provincieplaats. Hij komt uit de middenklasse, wat voor een groot deel bepaalt met wie hij omgaat in dit tijdperk van verzuiling. Hij kan goed alleen zijn en houdt van lezen, maar zoekt ook gezelligheid en geborgenheid. Hij experimenteert met vriendjes en heeft daar homoseksuele gevoelens bij.

De man

Meneer Prinsen is de vader van een vriendinnetje van school. Hij is ziek (wat er aan scheelt blijft onduidelijk) en werkt dus niet en voelt zich wel eens eenzaam. Meneer Prinsen heeft homoseksuele gevoelens: hij praat zelfs openlijk over “mooie jongens” die hij ziet.

De relatie

Als de hoofdpersoon bij zijn schoolvriendinnetje thuis is, wordt hij uitgenodigd om meneer Prinsen gezelschap te houden op een moment dat hij alleen thuis is: anders is die man ook zo eenzaam. Ze gaan samen een middagje uit fietsen en meneer Prinsen begint over seks, waar de hoofdpersoon nog maar weinig van weet. Al snel speelt een deel van de wekelijkse bezoekjes zich af in de slaapkamer. Ze kleden zich allebei uit en bevredigen elkaar.

Hoewel de hoofdpersoon het fijn en avontuurlijk vindt, is het nog meer 'griezelig, omdat niemand anders ervan wist en het misschien ook wel nergens bestond dan alleen hier, bij deze eigenaardige man'. Uiteindelijk wordt het minder met de bezoekjes en komt de hoofdpersoon alleen nog als zijn schoolvriendin ook thuis is.

Het oordeel

De gevoelens van een opgroeiende jongen zijn prachtig verwoord. Meer nog dan de reconstructie van gesprekken maakt de manier waarop de schrijver sfeer weet op te roepen indruk. Het fysieke van omgaan met vriendjes als kleine jongen, de afstand die er door het standsverschil met andere kinderen is, en zelfs de sfeer op de slaapkamer bij meneer Prinsen worden zo beschreven dat je herkenning voelt, en je er een plaatje bij kunt vormen. En het blijft bij reconstructie: er is geen sprake van een oordeel achteraf. Meneer Prinsen was toen een rare man en is dat in het boek nog: wat hij deed was fijn, avontuurlijk maar ook griezelig. Dit boek straalt eerlijkheid uit.

Andere besprekingen

"Heel zorgvuldig noteert Verheul de emoties die er in het kind omgaan en het is vooral om die zorgvuldigheid, die nergens moraliserend wordt, dat Een jongen met vier benen uniek in onze letteren genoemd mag worden." (Wim Vogel, Haarlems Dagblad)

"'Bij meneer Prinsen', het slothoofdstuk, bevat de beschrijving van de seksuele relatie die een jongen van zijn tiende tot veertiende jaar met een oudere man onderhoudt. Het is het ontroerende hoogtepunt van een boek dat zonder opzichtig effectbejag de gevoelswereld van een in de provincie opgroeiend jongetje in kaart brengt." (Frits Abrahams, Vrij Nederland)