"Voor een verloren soldaat" - Rudi van Dantzig

Auteur: Rudi van Dantzig
Titel: Voor een verloren soldaat
Jaar: 1986
Uitgever: Amsterdam/Antwerpen: Arbeiderspers
Omvang: Singel Pocket, 308 pagina’s

De auteur

Rudi van Dantzig (1933) is een wereldberoemde choreograaf. Voor een verloren soldaat is zijn eerste roman. Het boek is gebaseerd op zijn eigen jeugdherinneringen.

Het verhaal

Jeroen wordt in de hongerwinter van de Tweede Wereldoorlog door zijn ouders naar Friesland gestuurd om daar in een boerengezin wat aan te sterken. Hij is dan elf jaar.
Hij moet erg wennen aan het Friese gezin waarin hij terechtkomt, maar burgert uiteindelijk redelijk in. Als Nederland bevrijd wordt en Canadese soldaten naar het Friese dorpje komen, staat Jeroen vooraan te juichen. Een vriendelijke soldaat neemt hem mee om een stukje te rijden in de jeep.
Het blijkt dat de soldaat, Wolt, sterke gevoelens voor Jeroen heeft. Al snel hebben de twee seks. Na een paar dagen is het opeens voorbij. Wolt vertrekt, en niet veel later gaat Jeroen ook weer terug naar Amsterdam.
Jaren later, bij een parade van Canadese soldaten, komen de gevoelens van toen weer boven.

De jongen

Jeroen verliest alles wat vertrouwd voor hem is. Hij komt vanuit Amsterdam terecht in een hele andere wereld, tussen sterk gelovende Friese boeren. Hij weet zijn draai wel redelijk te vinden, maar blijft een buitenbeetje.
Bovendien komt hij in de puberteit. Samen met Jan, een Amsterdamse jongen die naar hetzelfde dorp geëvacueerd is, begint Jeroen al wat te experimenteren. Onbewust spelen homoseksuele gevoelens bij hem.
Als hij door Wolt wordt ingewijd in seks weet niet precies wat hij moet voelen. Hij is trots, want uitverkoren, maar tegelijkertijd doet de soldaat hem pijn. Maar het meeste pijn doet nog wel het plotselinge vertrek van Wolt. Hij kan met niemand praten over het gebeurde. Pas vele jaren later accepteert hij het gebeurde helemaal voor zichzelf.
De gevoelens van Jeroen en zijn twijfels en vragen worden heel realistisch beschreven. Enige kritiekpunt is dat soms wat ‘achteraf-wijsheid’ in het verhaal sluipt.

De man

Van Wolt is weinig bekend. Hij is soldaat: een grote sterke man met een groot lichaam. Hij is teder ten opzichte van Jeroen, maar doet hem ook een paar keer pijn. Ze hebben lol samen, maar communiceren is moeilijk, want ze spreken elkaars taal niet.

De relatie

Wolt is de bevrijder en kan grof gezegd kiezen wie hij wil. Zijn oog valt op Jeroen. De soldaat geniet van de aanwezigheid van de jongen, en de jongen is trots dat de soldaat hem bijzonder vindt. Maar van die situatie maakt Wolt ook gebruik door seksuele handelingen aan Jeroen op te dringen. Die wordt daar heel onzeker van. Alles gaat zo snel en hij weet dat het eigenlijk niet mag. Tegelijkertijd had hij ook al een beetje gemerkt mannen en jongens spannend te vinden. Maar kan dat wel?
De soldaat en de jongen brengen een paar dagen samen door, en de jongen krijgt een steeds groter geheim met zich mee te dragen. Het plotselinge vertrek van Wolt laat Jeroen hulpeloos achter, alleen met zijn gevoelens en ervaringen waar hij met niemand over kan praten.

Het oordeel

De onzekerheid van een jongen die net in de puberteit komt en van alles op zich af krijgt is prachtig uitgewerkt. Ook de relatie met Wolt is in termen gevat die passen bij de belevingswereld van een jongen.
Aan het eind van het boek volgt een soort epiloog, waarbij de schrijver met het verleden geconfronteerd wordt door een parade van Canadese soldaten. De gevoelens, jaren later, zijn eerlijk en oprecht opgeschreven en weten daarom te ontroeren.
Het verhaal pakt je meteen. De context van de Tweede Wereldoorlog heeft daar mee te maken, maar ook de directe stijl van de schrijver. Het is een grote prestatie dat hij erin geslaagd is voor dit moeilijke autobiografische verhaal precies de juiste toon te treffen.

Andere besprekingen

"Het boek is heel zorgvuldig opgebouwd en daardoor zijn de complexe reacties van Jeroen op de seksuele aanval van de soldaat volkomen geloofwaardig, aangrijpend en herkenbaar, ook voor wie ze niet uit eigen ervaring kent."
(P.M. Reinders, NRC Handelsblad)

Reacties

Dit boek heb ik aangeschaft naar aanleiding van de film uit 1993. Van de film was ik echt onder de indruk. Het bevat op en top romantiek en de hoofdrolspeler Maarten Smit speelt met erg veel overtuiging en zeer naturel.

De film is, zoals u misschien wel gewend bent, wat anders samengesteld als in het boek. De film zelf vind ik iets beter in volgorde als het boek. Het boek zelf is ook boeiend en daar kan je lezen, wat niet in de film tot uitdrukking komt, zoals bijvoorbeeld de gedachtengang van de hoofdpersoon.

Uit de film zelf had ik kunnen opmaken dat de jongen op een gegeven moment ook wat voor de soldaat ging voelen en ergens tegen het einde aan hem vroeg of hij en de soldaat voor altijd samen wilden zijn.

Toen de soldaat zijn vriendje thuisbracht had hij niet gezegd dat hij terug zou gaan naar Canada. Dit was voor het jochie natuurlijk heel pijnlijk en in 1945 waren er helaas niet zulke faciliteiten als tegenwoordig om een vermist persoon te traceren.

De film en het boek laten wel duidelijk zien, dat de relatie tussen een volwassene en een kind toch wel wederzijds kunnen zijn. Helaas wordt dit verhinderd door de heersende gewoontes in deze maatschappij.

Ook laat het boek zien (in tegenstelling tot de film) dat de jongen behoorlijk verward is door de relatie.
En dat de seksuele kant van de relatie hem behoorlijk opgedrongen wordt door de soldaat.

Er wordt wel duidelijk dat een en ander op de jongen een diepe indruk heeft gemaakt, dat het voor hem een verwarrende maar belangrijke periode was, waar de schrijver als volwassen persoon toch positief aan terugdenkt.

Maar wat me opvalt is dat bijna iedereen die ik hierover hoor, dit nogal romantiseert.

Zowel het boek als de film heeft bij mij zo'n beetje de indruk achter gelaten dat de soldaat hetzelfde van de jongen wilde als de andere jongens van de meisjes in het dorp: een verzetje. Seks. En daarna terug naar Canada zonder verder ergens over na te denken.
Daar krijg ik toch nog steeds een raar gevoel bij.

Deze film heb ik gezien toen ik 15 was ofzo, maar ik kan m NERGENS meer vinden. Bol.com en dergelijke verkooppunten hebben de film niet. Weet iemand hoe ik er aan kan komen?

De film "Voor een verloren soldaat" is te verkrijgen in Duitsland, heet dan "Der verlorene Soldat", is in 2005 verschenen. Het is de gewone Nederlandse film, met als men wil Duitse ondertitels.
Zie www.pro-fun.de

Opties reactieweergave

Kies uw favoriete manier om reacties weer te geven en klik op "instellingen opslaan" om uw veranderingen te activeren.