"Zeer kleine liefde" - Ted van Lieshout

Auteur: Ted van Lieshout
Titel: Zeer Kleine liefde – met foto’s van een twaalfjarige
Jaar: 1999
Uitgever: Amsterdam: Leopold
Omvang: 43 pagina’s

De auteur

Ted van Lieshout is schrijver, dichter en tekenaar. Hij werkt meest voor kinderen en won al verschillende prijzen. Voor Zeer Kleine Liefde won hij in 2001 de tweejaarlijkse Nienke van Hichtum-prijs.

Het verhaal

Een jongen zonder vader heeft als twaalfjarige een relatie met een man. Als bij de jongen schuld- en schaamtegevoelens gaan spelen, verbreekt hij de relatie, terwijl hij dat eigenlijk ook niet wil. Vijfentwintig jaar later ontvangt de jongen van toen een brief, waarin de man om vergiffenis vraagt om wat hij de jongen destijds heeft aangedaan. De jongen schrijft terug dat hij moeite heeft met de schuldgevoelens van de man, omdat hijzelf vooral de mooie kanten van de relatie van toen ziet. Hij stelt voor elkaar weer te ontmoeten, maar dat komt er niet van. De jongen gaat niet op zoek: hij zal de man ook nu niet verraden.
In het boek staan gedichten, brieven en foto’s die de jongen als twaalfjarige maakte tijdens een uitstapje samen met de man.

De jongen

De jongen heeft dubbele gevoelens: hij is trots dat iemand hém bijzonder vindt, maar tegelijkertijd voelt hij zich schuldig en schaamt hij zich om wat er gebeurt.
Uit het gedicht ‘III’: Dus hij was de man die kinderen stal / van hun ouders, voorgoed. Mij dwong hij / niet, of toch?
Uiteindelijk krijgen schaamtegevoelens de overhand, en verbreekt de jongen de relatie, maar ook daar weet hij moeilijk mee om te gaan. Jaren later weet hij wel: mij treft geen blaam. Hij keurt seks tussen volwassenen en kinderen in principe af, omdat niet kan worden ingeschat wat bij het kind de schade is, of zal zijn.

De man

De man heeft geen voornaam, hij blijft meneer voor de jongen, maar wel ‘mijn meneer’. Uit de brieven blijkt dat de man 25 jaar later vooral spijt heeft en moeilijk met zichzelf in het reine kan komen zonder vergiffenis van de jongen. Hij beseft dat wat hij deed fout was, maar draagt het nog steeds als een geheim met zich mee: zijn vrouw weet er niet van en hij wil haar er ook niet mee belasten.

De relatie

De man en de jongen kijken verschillend terug op de relatie, zo blijkt uit de brieven. De eerste brief, waarin de man zijn gevoel van schuld prominent naar voren schuift, stuurt de jongen terug ‘naar wat ik dacht dat het was toen het gebeurde: twee mensen vonden elkaar bijzonder en kregen daarom een relatie.’ Het antwoord van de jongen doet de man beseffen dat er ook mooie kanten aan hun relatie waren. Uit het gedicht ‘III’: Hij sloeg / zijn armen om me heen waardoor ik hem verstond / en liet me zien dat het verschil / tussen ons daarna nooit meer was. / Een kind kun je niet vasthouden.

De jongen verbreekt de relatie, heeft het daar lang moeilijk mee en vertelt het uiteindelijk aan zijn moeder, die kwaad wordt maar na smeekbedes van de jongen geen verdere actie onderneemt. Uiteindelijk blijft de relatie overschaduwd door het geheim, zelfs na 25 jaar nog. Uit het gedicht ‘Ik heb u niet verraden’: Ik heb u niet verraden. Ik zorg voor u. Ik zorg al honderd / duizend miljoen jaren langer voor u dan een kind kan duren. / Maar ik zal uw naam niet noemen. Ik zal u niet verraden.

Het oordeel

Van Lieshout weet door zijn eerlijkheid en directheid grote indruk te maken. De gevoelens die een rol spelen in deze pedofiele relatie worden in weinig, maar o zo zorgvuldig gekozen woorden beschreven. De jongen wordt heen en weer geslingerd tussen trots, schuld, schaamte, liefde en boosheid. Elk van deze emoties speelt een eigen rol, maar ze zijn niet los van elkaar te zien. Niet eerder werd een pedofiele relatie zo open en eerlijk beschreven. De jongen is een persoon met volwaardige gevoelens: O, ik durf / niet te zeggen dat ik naar buiten wil / omdat het tijd is dat iemand mij aan- / doet. Dat iemand mij vindt. Mooi. Om / te beginnen. Dat iemand mij mooi vindt / om te beginnen. Dat iemand mij begint. (uit: Het is niet ver).

Andere besprekingen

Uit de recensies: 'Wat Van Lieshout heeft geschreven is pure, schitterende poëzie, waarin hij op zuivere toon de grootste liefde uit zijn leven bezingt. Een liefde met scherpe kanten.' - Selma Niewold, De Volkskrant
'Mooie gedichten over trouw, vertrouwen en liefde.' - Aukje Holtrop, Vrij Nederland
'Niet eerder in de literatuur werden de emotionele kanten van een pedofiele relatie zo genuanceerd neergezet.' - Joke Linders, Algemeen Dagblad
'Zijn taal is helder. De dingen die hij opmerkt verrassen, doordat ze, in zekere zin, juist voor de hand liggen. Ze waren er altijd al, maar hadden Van Lieshout nodig om gezien te worden.' - Judith Eiselin, NRC-Handelsblad.

(bron: Ted van Lieshout homepage)